Σύνοψη
- Το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής έφτασε τα 73,3 χρόνια το 2023, σχεδόν όσο τα 73,4 χρόνια του 2019.
- Η πανδημία είχε ρίξει το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής στα 71,5 χρόνια το 2021.
- Το προσδόκιμο ζωής σε καλή υγεία έφτασε τα 62,8 χρόνια, παραμένοντας 0,4 χρόνια κάτω από το επίπεδο του 2019.
- Τα μη μεταδοτικά νοσήματα ευθύνονται πλέον για το 74% των θανάτων παγκοσμίως.
- Η ισχαιμική καρδιοπάθεια παραμένει η μεγαλύτερη αιτία θανάτου, με περίπου 9,5 εκατομμύρια θανάτους το 2023.
- Οι θάνατοι από άνοια έχουν τριπλασιαστεί από το 2000, ενώ η COVID-19 έπεσε εκτός της δεκάδας των κυριότερων αιτιών θανάτου.
- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ουσιαστικά ότι το επόμενο μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να ζούμε περισσότερο, αλλά να ζούμε περισσότερα χρόνια με καλή υγεία.
Το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής έχει σχεδόν ανακτήσει το έδαφος που χάθηκε κατά την πανδημία COVID-19. Σύμφωνα με τα νέα Global Health Estimates του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση έφτασε τα 73,3 χρόνια το 2023, έναντι 73,4 ετών το 2019.
Η ανάκαμψη, ωστόσο, δεν είναι πλήρης. Το λεγόμενο προσδόκιμο υγιούς ζωής –δηλαδή τα χρόνια που αναμένεται να ζήσει κάποιος χωρίς σημαντική επιβάρυνση από ασθένεια ή αναπηρία– διαμορφώθηκε στα 62,8 χρόνια, παραμένοντας 0,4 χρόνια χαμηλότερα από το επίπεδο του 2019.
Η πανδημία έσβησε χρόνια προόδου
Πριν από την COVID-19, η παγκόσμια εικόνα βελτιωνόταν σταθερά. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από 66,8 χρόνια το 2000 στα 73,1 το 2019, ενώ η πανδημία ανέκοψε απότομα αυτή την πορεία. Το 2021 είχε υποχωρήσει στα περίπου 71,4–71,5 χρόνια, επιστρέφοντας σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί περίπου μία δεκαετία νωρίτερα.
Η επιστροφή στα 73,3 χρόνια δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της απώλειας έχει πλέον ανακτηθεί. Δεν σημαίνει όμως ότι όλες οι διαστάσεις της υγείας έχουν επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την πανδημία.
Αυτό ακριβώς αποτυπώνει η διαφορά ανάμεσα στο συνολικό προσδόκιμο ζωής και στο προσδόκιμο υγιούς ζωής.
Περισσότερα χρόνια, αλλά όχι απαραίτητα περισσότερα υγιή χρόνια
Η διάκριση είναι σημαντική. Αν ένας πληθυσμός ζει περισσότερο αλλά περνά μεγαλύτερο μέρος της επιπλέον ζωής του με χρόνιες παθήσεις, αναπηρίες ή άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά του, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αντίστοιχη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι το επόμενο μεγάλο πρόβλημα για τα συστήματα υγείας είναι ακριβώς αυτό: να μετατραπούν τα επιπλέον χρόνια ζωής σε επιπλέον χρόνια καλής υγείας.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και οι χρόνιες ασθένειες αποκτούν μεγαλύτερο βάρος.
Τα χρόνια περνούν, αλλά αλλάζουν και οι ασθένειες
Το 2023, τα μη μεταδοτικά νοσήματα ευθύνονταν για το 74% όλων των θανάτων παγκοσμίως, από 58% το 2000. Οκτώ από τις δέκα κυριότερες αιτίες θανάτου ήταν μη μεταδοτικές ασθένειες.
Στην κορυφή βρίσκεται η ισχαιμική καρδιοπάθεια, η οποία ευθυνόταν για περίπου 9,5 εκατομμύρια θανάτους το 2023. Ακολουθούν το εγκεφαλικό επεισόδιο και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, ενώ στην τέταρτη θέση βρίσκεται η λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η άνοια. Η νόσος Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας ανέβηκαν στην πέμπτη σημαντικότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως το 2023, από τη 19η θέση το 2000, ενώ οι θάνατοι από άνοια έχουν τριπλασιαστεί κατά την ίδια περίοδο.
Η COVID-19 υποχωρεί, αλλά αφήνει διαφορετική κληρονομιά
Η COVID-19 δεν βρίσκεται πλέον στις δέκα κυριότερες αιτίες θανάτου. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι το 2023 συνδέθηκε άμεσα με περίπου 900.000 θανάτους, έναντι 9,4 εκατομμυρίων το 2021.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια επιβάρυνση από ορισμένες ψυχικές διαταραχές αυξήθηκε. Μεταξύ 2019 και 2023, ο παγκόσμιος δείκτης απώλειας υγιών ετών ζωής αυξήθηκε περίπου 20% για τις καταθλιπτικές διαταραχές και σχεδόν 45% για τις αγχώδεις διαταραχές. Συνολικά, κατάθλιψη και άγχος αντιστοιχούσαν σε περίπου 110 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής το 2023.
Το πραγματικό στοίχημα είναι η «υγιής μακροζωία»
Τα νέα στοιχεία του ΠΟΥ δείχνουν κάτι πιο σύνθετο από το απλό «οι άνθρωποι ζουν περισσότερο». Η ανθρωπότητα ανέκτησε σχεδόν το προσδόκιμο ζωής που είχε πριν από την πανδημία, αλλά η ανάκαμψη των ετών που περνάμε σε καλή υγεία είναι πιο αργή.
Και αυτό πιθανότατα θα είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών: όχι μόνο να αυξήσουμε τον αριθμό των ετών που ζούμε, αλλά να αυξήσουμε το μέρος της ζωής μας που μπορούμε να ζήσουμε με αυτονομία, λειτουργικότητα και καλή υγεία. Οι αριθμοί του ΠΟΥ δείχνουν ότι η μάχη αυτή είναι ήδη σε εξέλιξη.
