Με λίγα λόγια
- Οι διεθνείς αρμόδιοι για τη μέτρηση του χρόνου αποφάσισαν ότι από τις 20 Μαΐου 2027 η Παγκόσμια Συντονισμένη Ώρα θα λειτουργεί συνεχόμενα, χωρίς την προσθήκη εμβόλιμων δευτερολέπτων.
- Τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα χρησιμοποιούνται από το 1972 για να διατηρούν τα ατομικά ρολόγια κοντά στην ακανόνιστη περιστροφή της Γης, αλλά προκαλούν κινδύνους σε κρίσιμα ψηφιακά συστήματα.
- Με το νέο σύστημα, η επίσημη ώρα θα μπορεί σταδιακά να αποκλίνει έως και μία ώρα από τον αστρονομικό χρόνο, πριν εξεταστεί μια πολύ μεγαλύτερη και εξαιρετικά σπάνια διόρθωση.
Έπειτα από δεκαετίες συζητήσεων, ο κόσμος ετοιμάζεται να αποχαιρετήσει το εμβόλιμο δευτερόλεπτο, μια μικροσκοπική διόρθωση που χρησιμοποιείται για να διατηρείται η επίσημη ώρα ευθυγραμμισμένη με την περιστροφή της Γης.
Η απόφαση ελήφθη στις 15 Οκτωβρίου 2026, κατά την 28η Γενική Διάσκεψη Μέτρων και Σταθμών στις Βερσαλλίες. Εκπρόσωποι των κρατών ενέκριναν την εφαρμογή συνεχόμενης Παγκόσμιας Συντονισμένης Ώρας, γνωστής ως UTC, από τις 20 Μαΐου 2027.
Από εκείνη την ημερομηνία, η UTC δεν θα διακόπτεται πλέον από ξαφνικές προσθήκες ή αφαιρέσεις ενός δευτερολέπτου. Η αλλαγή αποσκοπεί κυρίως στην προστασία τηλεπικοινωνιών, δορυφορικών συστημάτων, ενεργειακών δικτύων, μεταφορών και άλλων κρίσιμων ψηφιακών υποδομών που εξαρτώνται από τον ακριβή συγχρονισμό.
Γιατί χρειαζόμασταν τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα
Η ανθρωπότητα χρησιμοποιεί δύο διαφορετικούς τρόπους μέτρησης του χρόνου.
Ο πρώτος βασίζεται στα ατομικά ρολόγια, τα οποία μετρούν τον χρόνο μέσω των εξαιρετικά σταθερών ταλαντώσεων των ατόμων καισίου. Από το 1967, ένα δευτερόλεπτο ορίζεται ως η διάρκεια 9.192.631.770 συγκεκριμένων ταλαντώσεων του καισίου-133.
Ο δεύτερος τρόπος βασίζεται στην πραγματική περιστροφή της Γης. Η συγκεκριμένη μέτρηση ονομάζεται UT1 και παρακολουθεί πόσο χρόνο χρειάζεται ο πλανήτης για να ολοκληρώσει μία περιστροφή γύρω από τον άξονά του.
Το πρόβλημα είναι ότι τα ατομικά ρολόγια λειτουργούν με σχεδόν απόλυτη σταθερότητα, ενώ η Γη δεν περιστρέφεται με ακριβώς την ίδια ταχύτητα κάθε ημέρα. Η κίνησή της επηρεάζεται από την ατμόσφαιρα, τους ωκεανούς, το εσωτερικό του πλανήτη και τη βαρυτική επίδραση της Σελήνης.
Για να μην απομακρυνθεί η επίσημη ώρα από την αστρονομική, το 1972 καθιερώθηκε το εμβόλιμο δευτερόλεπτο. Όταν η διαφορά πλησίαζε το ένα δευτερόλεπτο, οι αρμόδιες υπηρεσίες πρόσθεταν ένα επιπλέον δευτερόλεπτο στο τέλος μιας ημέρας.
Έτσι, αντί το ρολόι να μεταβεί από τις 23:59:59 στις 00:00:00, εμφάνιζε για μία στιγμή την ασυνήθιστη ώρα 23:59:60. Από το 1972 έχουν προστεθεί 27 εμβόλιμα δευτερόλεπτα, με το τελευταίο να καταγράφεται στις 31 Δεκεμβρίου 2016.
Γιατί ένα δευτερόλεπτο προκαλεί τόσο μεγάλα προβλήματα
Για έναν άνθρωπο, η προσθήκη ενός δευτερολέπτου περνά σχεδόν απαρατήρητη. Για έναν υπολογιστή, όμως, μπορεί να δημιουργήσει μια κατάσταση που το λογισμικό δεν έχει σχεδιαστεί να διαχειριστεί.
Τα περισσότερα ψηφιακά συστήματα περιμένουν ότι κάθε λεπτό περιλαμβάνει ακριβώς 60 δευτερόλεπτα. Ένα λεπτό με 61 δευτερόλεπτα μπορεί να δημιουργήσει διπλές χρονικές σημάνσεις, λανθασμένη σειρά γεγονότων ή προβλήματα σε βάσεις δεδομένων, διακομιστές και συστήματα οικονομικών συναλλαγών.
Ο ακριβής χρόνος είναι απαραίτητος για:
- τον συγχρονισμό τηλεπικοινωνιακών δικτύων,
- τη λειτουργία του GPS και άλλων δορυφορικών συστημάτων,
- τις τραπεζικές και χρηματιστηριακές συναλλαγές,
- τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας,
- τα συστήματα μεταφορών,
- τα data centers και τις υπηρεσίες cloud.
Επειδή τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα δεν μπορούν να προβλεφθούν πολλά χρόνια νωρίτερα, οι διαχειριστές συστημάτων πρέπει να προσαρμόζουν το λογισμικό κάθε φορά που ανακοινώνεται νέα διόρθωση. Διαφορετικές εταιρείες χρησιμοποιούν επίσης διαφορετικές τεχνικές για να «απλώσουν» το πρόσθετο δευτερόλεπτο σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, δημιουργώντας ασυμφωνίες ανάμεσα σε υπηρεσίες.
Ο φόβος για το πρώτο αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο
Μέχρι σήμερα, όλα τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα ήταν θετικά. Αυτό σημαίνει ότι προστέθηκε χρόνος επειδή η περιστροφή της Γης υπολειπόταν ελαφρώς σε σχέση με τα ατομικά ρολόγια.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η Γη έχει παρουσιάσει περιόδους ταχύτερης περιστροφής. Αν η τάση συνεχιζόταν, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να χρειαστεί να αφαιρέσουν για πρώτη φορά ένα δευτερόλεπτο, αντί να το προσθέσουν.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, το ρολόι θα περνούσε από τις 23:59:58 κατευθείαν στις 00:00:00, παραλείποντας τις 23:59:59. Κανένα αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα και πολλά ψηφιακά συστήματα δεν έχουν δοκιμαστεί για κάτι τέτοιο.
Εργαστήριο που οργανώθηκε τον Μάρτιο του 2025 από διεθνείς φορείς μέτρησης χρόνου υπολόγισε ότι η πιθανότητα να απαιτηθεί αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο μέχρι το 2035 φτάνει περίπου το 30%. Η προετοιμασία των κρίσιμων υποδομών για αυτό το ενδεχόμενο θα μπορούσε να έχει κόστος αντίστοιχο με εκείνο της αντιμετώπισης του προβλήματος Y2K.
Αυτός ο κίνδυνος φαίνεται πως επιτάχυνε την απόφαση. Το 2022 είχε εγκριθεί η κατάργηση των τακτικών διορθώσεων μέχρι ή πριν από το 2035. Η νέα απόφαση μεταφέρει την αλλαγή πολύ νωρίτερα, στις 20 Μαΐου 2027.
Τι σημαίνει η «εμβόλιμη ώρα»
Με τους νέους κανόνες, η UTC θα συνεχίσει να βασίζεται στα ατομικά ρολόγια χωρίς περιστασιακές διορθώσεις του ενός δευτερολέπτου. Παράλληλα, η επιτρεπόμενη διαφορά από τον χρόνο περιστροφής της Γης θα αυξηθεί στις 3.600 δευτερόλεπτα, δηλαδή στη μία ώρα.
Για αυτό η αλλαγή περιγράφεται συχνά ως μετάβαση από το εμβόλιμο δευτερόλεπτο στην εμβόλιμη ώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι μία ολόκληρη ώρα θα προστεθεί σύντομα στα ρολόγια. Η διαφορά αναμένεται να συσσωρεύεται εξαιρετικά αργά και ενδέχεται να χρειαστούν χιλιάδες χρόνια μέχρι να φτάσει τη μία ώρα.
Η επίσημη απόφαση καθορίζει το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο απόκλισης, αλλά δεν περιγράφει ακόμη λεπτομερώς πώς θα εφαρμοστεί η μελλοντική μεγάλη διόρθωση. Οι διεθνείς οργανισμοί θα συνεχίσουν να παρακολουθούν την περιστροφή της Γης και την εξέλιξη της διαφοράς ανάμεσα στην UTC και την UT1.
Θα αλλάξει κάτι στην καθημερινότητά μας;
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η αλλαγή θα είναι πρακτικά αόρατη. Τα κινητά, οι υπολογιστές, τα έξυπνα ρολόγια και οι διαδικτυακές υπηρεσίες θα συνεχίσουν να εμφανίζουν την ώρα όπως πριν.
Οι ωφελημένοι θα είναι κυρίως οι μηχανικοί λογισμικού και οι διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, οι οποίοι δεν θα χρειάζεται πλέον να προετοιμάζονται για απρόβλεπτα λεπτά διάρκειας 61 ή 59 δευτερολέπτων.
Η κατάργηση του εμβόλιμου δευτερολέπτου σηματοδοτεί, όμως, μια βαθύτερη αλλαγή. Για πρώτη φορά, η επίσημη ώρα του κόσμου θα επιτρέπεται να απομακρύνεται σταδιακά από την ακριβή περιστροφή του πλανήτη.
Ο χρόνος που χρησιμοποιούν οι υπολογιστές δεν θα ακολουθεί πλέον κάθε μικρή μεταβολή της Γης. Αντί να αναγκάζουμε την ψηφιακή τεχνολογία να προσαρμόζεται συνεχώς σε έναν ακανόνιστο πλανήτη, επιλέγουμε μια σταθερή ροή χρόνου και αφήνουμε τη Γη να αποκλίνει αργά από αυτήν.
