Ένας ρωσικός στρατιωτικός δορυφόρος, γνωστός για την παρακολούθηση και επιθεώρηση άλλων διαστημικών σκαφών, φαίνεται να έχει διαλυθεί σε τροχιά απόσυρσης ψηλά πάνω από τη Γη, προκαλώντας νέες ανησυχίες για την αυξανόμενη απειλή των διαστημικών συντριμμιών ακόμη και σε περιοχές που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα σχετικά ασφαλείς.
Ο δορυφόρος Luch/Olymp, τον οποίο δυτικοί αναλυτές έχουν συνδέσει εδώ και χρόνια με αποστολές συλλογής πληροφοριών σημάτων, φέρεται να κατακερματίστηκε στις 30 Ιανουαρίου 2026. Το περιστατικό εντοπίστηκε μέσω οπτικών παρατηρήσεων από εταιρείες και ανεξάρτητους αναλυτές που παρακολουθούν αντικείμενα σε τροχιά, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι το σκάφος δεν εμφανίζεται πλέον ως ενιαίο σώμα αλλά ως σύνολο πολλαπλών θραυσμάτων.
Οπτικό υλικό χρονικής εξέλιξης δείχνει τον δορυφόρο να χάνει τη σταθερότητά του, να αρχίζει να περιστρέφεται ανεξέλεγκτα και να συνοδεύεται από επιπλέον αντικείμενα που δεν υπήρχαν προηγουμένως στην ίδια περιοχή. Η εικόνα αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι πρόκειται για γεγονός κατακερματισμού και όχι για απλή απώλεια ελέγχου.
Υπόνοιες για πρόσκρουση συντριμμιών ως αιτία
Οι πρώτες αναλύσεις δεν δείχνουν ενδείξεις εσωτερικής έκρηξης ή σκόπιμης ενέργειας. Σύμφωνα με ειδικούς που παρακολουθούν συστηματικά δορυφόρους και διαστημικά συντρίμμια, το πιο πιθανό σενάριο είναι η πρόσκρουση με προϋπάρχον αντικείμενο σε τροχιά. Ακόμη και μικρά κομμάτια συντριμμιών, όταν κινούνται με τροχιακές ταχύτητες, μπορούν να προκαλέσουν καταστροφικές ζημιές.
Η υπόθεση της πρόσκρουσης θεωρείται πιο πιθανή, καθώς ο δορυφόρος είχε ήδη τεθεί εκτός λειτουργίας και οι εσωτερικές πηγές ενέργειας, όπως καύσιμα και μπαταρίες, εκτιμάται ότι είχαν εξαντληθεί. Αυτό μειώνει σημαντικά την πιθανότητα αυθόρμητης έκρηξης λόγω εσωτερικής δυσλειτουργίας.
Αν επιβεβαιωθεί η πρόσκρουση με συντρίμμια, το περιστατικό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι το περιβάλλον γύρω από τη γεωστατική τροχιά και τις λεγόμενες τροχιές-νεκροταφεία είναι πιο επικίνδυνο από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.
Η λειτουργία των τροχιών απόσυρσης και οι κίνδυνοι
Οι τροχιές απόσυρσης, γνωστές και ως graveyard orbits, βρίσκονται αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη γεωστατική ζώνη, περίπου 36.000 χιλιόμετρα πάνω από τον ισημερινό της Γης. Εκεί μεταφέρονται δορυφόροι στο τέλος της επιχειρησιακής τους ζωής, με στόχο τη μείωση του κινδύνου σύγκρουσης με ενεργά διαστημικά σκάφη.
Η πρακτική αυτή θεωρείται βασικό μέτρο διαχείρισης της κυκλοφορίας στο διάστημα, όμως το πρόσφατο περιστατικό δείχνει ότι δεν εξαλείφει πλήρως τους κινδύνους. Τα αντικείμενα σε αυτές τις τροχιές μπορούν να παραμείνουν εκεί για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα και οποιοσδήποτε κατακερματισμός προσθέτει νέα συντρίμμια σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον.
Η αμφιλεγόμενη ιστορία του Luch/Olymp
Ο Luch/Olymp εκτοξεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2014 και γρήγορα προσέλκυσε το ενδιαφέρον στρατιωτικών και εμπορικών παρατηρητών λόγω των ασυνήθιστων ελιγμών του. Σε αντίθεση με τους περισσότερους γεωστατικούς δορυφόρους, οι οποίοι παραμένουν σε σταθερές θέσεις, ο συγκεκριμένος μετακινούνταν συχνά κατά μήκος της τροχιάς, πλησιάζοντας δορυφόρους άλλων χωρών.
Το 2015, είχε πλησιάσει σε πολύ μικρή απόσταση δορυφόρους επικοινωνιών δυτικών εταιρειών, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και ανησυχία σε στρατιωτικούς κύκλους. Λίγα χρόνια αργότερα, η Ρωσία κατηγορήθηκε δημόσια για απόπειρα παρεμβολής επικοινωνιών όταν ο δορυφόρος προσέγγισε στρατιωτικό δορυφόρο ευρωπαϊκών χωρών.
Ο δορυφόρος τέθηκε επίσημα εκτός λειτουργίας τον Οκτώβριο του 2025 και μεταφέρθηκε σε υψηλότερη τροχιά απόσυρσης, ακολουθώντας τις καθιερωμένες διαδικασίες για γεωστατικά σκάφη. Παράλληλα, η Ρωσία διατηρεί σε λειτουργία και δεύτερο παρόμοιο δορυφόρο, ο οποίος συνεχίζει να δραστηριοποιείται στη γεωστατική ζώνη.
Αυξανόμενες ανησυχίες για τα διαστημικά συντρίμμια
Το περιστατικό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανησυχίας για τη ραγδαία αύξηση των διαστημικών συντριμμιών. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, ακόμη και αν σταματούσαν άμεσα όλες οι νέες εκτοξεύσεις, ο αριθμός των συντριμμιών θα συνέχιζε να αυξάνεται λόγω συγκρούσεων και κατακερματισμών παλαιών αντικειμένων.
Στα γεωστατικά υψόμετρα, τα συντρίμμια μπορούν να παραμείνουν σε τροχιά σχεδόν επ’ αόριστον, καθώς δεν υπάρχει φυσικός μηχανισμός που να τα οδηγεί σε επανείσοδο στην ατμόσφαιρα. Οι δυνατότητες καθαρισμού σε αυτές τις περιοχές είναι περιορισμένες, γεγονός που καθιστά κάθε νέο περιστατικό ιδιαίτερα ανησυχητικό.
Η διάλυση του Luch/Olymp ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετα θραύσματα που θα παραμείνουν για χρόνια σε κοντινές τροχιές, αυξάνοντας τους μακροπρόθεσμους κινδύνους για εκατοντάδες ενεργούς δορυφόρους επικοινωνιών και στρατιωτικές αποστολές που βασίζονται στη γεωστατική ζώνη.
