Μέχρι πρόσφατα, το να ξέρει ένα παιδί πώς να ανοίγει ένα βιβλίο, να γυρίζει σελίδες και να ακολουθεί μια ιστορία θεωρούνταν αυτονόητο. Σήμερα όμως, νέα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό δεν είναι πια δεδομένο. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που παρουσιάστηκε και από τη Fortune Greece, πολλά παιδιά που ξεκινούν το σχολείο δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν σωστά ένα βιβλίο, ενώ ορισμένα προσπαθούν ακόμη και να το «χειριστούν» σαν να ήταν οθόνη αφής.
Το εύρημα αυτό έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην εκπαιδευτική κοινότητα, καθώς δεν αφορά απλώς μια τεχνική δεξιότητα, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο: τη σχέση των παιδιών με την ανάγνωση, τη γλώσσα και τη μάθηση.
Η εικόνα που περιγράφουν πολλοί δάσκαλοι είναι κοινή. Παιδιά που δεν έχουν συνηθίσει να κρατούν βιβλία, που χάνουν εύκολα τη συγκέντρωσή τους και που περιμένουν από κάθε σελίδα να «αντιδράσει», όπως ακριβώς συμβαίνει με ένα tablet ή ένα κινητό. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά είναι λιγότερο ικανά· σημαίνει ότι μεγαλώνουν σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον μάθησης.
Τι δείχνουν οι έρευνες και γιατί ανησυχούν οι ειδικοί
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι σε πολλές χώρες η καθημερινή επαφή των παιδιών με έντυπα βιβλία έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ αυξάνεται διαρκώς ο χρόνος μπροστά σε οθόνες. Παράλληλα, μειώνεται και ο χρόνος που γονείς ή φροντιστές διαβάζουν στα παιδιά τους, ειδικά στις μικρές ηλικίες.
Οι ειδικοί στη γλωσσική ανάπτυξη τονίζουν ότι η φυσική επαφή με το βιβλίο παίζει καθοριστικό ρόλο. Το γύρισμα της σελίδας, η παρακολούθηση της αφήγησης, η επανάληψη λέξεων και η συζήτηση γύρω από μια ιστορία βοηθούν το παιδί να αναπτύξει λεξιλόγιο, κατανόηση και συγκέντρωση. Όταν αυτές οι εμπειρίες λείπουν, δημιουργούνται κενά που φαίνονται αργότερα στο σχολείο.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι παιδιά που δεν αποκτούν βασικές δεξιότητες ανάγνωσης στις πρώτες τάξεις, συχνά δυσκολεύονται και στα επόμενα χρόνια, όχι μόνο στα φιλολογικά μαθήματα αλλά συνολικά στη μάθηση. Οι εκπαιδευτικοί μιλούν για έναν φαύλο κύκλο, όπου το παιδί απογοητεύεται, απομακρύνεται από το διάβασμα και μένει ακόμη πιο πίσω.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι έρευνες δείχνουν και κάτι ακόμα: η παρουσία βιβλίων στο σπίτι, ακόμα και λίγων, αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες ενός παιδιού να αναπτύξει βασικές δεξιότητες γραμματισμού. Δεν χρειάζεται πλούσια βιβλιοθήκη· χρειάζεται επαφή και συνήθεια.
Ο ρόλος της τεχνολογίας και τι μπορεί να γίνει στο σχολείο και στο σπίτι
Η τεχνολογία δεν είναι ο «εχθρός». Τα ψηφιακά εργαλεία έχουν θέση στην εκπαίδευση και μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η οθόνη αντικαθιστά πλήρως το βιβλίο και όχι όταν το συμπληρώνει.
Οι ειδικοί προτείνουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση. Στο σπίτι, η καθημερινή ανάγνωση έστω και για λίγα λεπτά, η συζήτηση για την ιστορία και η επιλογή βιβλίων που ταιριάζουν στα ενδιαφέροντα του παιδιού μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Στο σχολείο, η ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και η επανασύνδεση των παιδιών με το έντυπο υλικό παραμένουν κρίσιμες.
Το βασικό μήνυμα δεν είναι να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο, αλλά να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά δεν χάνουν θεμελιώδεις δεξιότητες μέσα στον ψηφιακό καταιγισμό. Το βιβλίο δεν είναι ξεπερασμένο. Είναι εργαλείο σκέψης, συγκέντρωσης και κατανόησης του κόσμου.
